Ngữ văn lớp 10

Phân tích truyện thơ Lời tiễn dặn trích Tiễn dặn người yêu (có dàn ý và bài làm chi tiết)

Phân tích truyện thơ Lời tiễn dặn trích Tiễn dặn người yêu (có dàn ý và bài làm chi tiết)

Dàn ý chi tiết

1. Mở bài

Truyện thơ: những truyện kể dài bằng thơ, có sự kết hợp hai yếu tố tự sự và trữ tình, phản ánh số phận của người nghèo khổ và khát vọng về tình yêu tự do, hạnh phúc và công lí xã hội.

’’Tiễn dặn người yêu’’ là niềm tự hào của dân tộc. Họ có câu:’’Hát Tiễn dặn lên, gà ấp phải bỏ ổ, cô gái quên hái rau, anh đi cày quên cày’’để diễn tả sức hấp dẫn của tác phẩm.

2. Thân bài

Truyện bắt đầu từ khi chàng trai và cô gái còn nằm trong bụng mẹ. Họ cùng ra đời, cùng chơi chung từ thuở bé thơ. Lớn lên, hai người càng quấn quýt với nhau hơn:’’Đôi ta ngồi khuống tận khi gà gáy, đeo mộng về nhà lúc xế vầng trăng’’.

Tâm trạng và tình cảm của chàng trai trên đường tiễn người yêu về nhà chồng. Cô phải về nhà chồng nhưng chưa kịp gặp mặt để giã biệt người yêu. Qua những cử chỉ và hành động:

‘’Quảy gánh qua đồng rộng

Người đẹp anh yêu cất bước theo chồng

Vừa đi vừa ngoảnh lại

Vừa đi vừa ngoái trông’’

Qua những hình ảnh’’ớt, cà,lá ngón’’kết hợp với các động từ’’chờ, đợi, ngóng trông’’,hình thức điệp câu trúc câu, phép liệt kê gợi ra hình ảnh con đường đi xa, trạng thái dùng dằng, ngóng trông.

Sự an ủi, lời động viên người yêu mà xót xa tận gan ruột:

‘’Con nhỏ hãy đưa anh ẵm

Bé xinh hãy đưa anh bồng

Cho anh bế con dòng, đừng ngượng

Nựng con rồng, con phượng, đừng buồn".

Tất cả gắn bó,gần gũi với cuộc sống con người. Bước đi của thời gian còn khẳng định sự chờ đợi của chàng trai tính bằng mùa, bằng vụ và tăng lên tính bằng cả đời người.

*Những thái độ của chàng trai khi chứng kiến tình cảnh đáng thương của cô gái khi bị ngược đãi, hành hạ, đánh đập:

‘’Dậy đi em, dậy đi em ơi !     

Dậy rũ áo kẻo bọ,     

Dậy phủi áo kẻo lấm !   

Đầu bù anh chải cho,    

Tóc rối đưa anh búi hộ !   

Anh chặt tre về đốt gióng đầu,  

Chặt tre dày, anh hun gióng giữa,   

Lam ống thuốc này em uống khỏi đau.’’

Tình yêu của chàng trai không chỉ thể hiện ở lời thề nguyền mà còn qua hành động khi chứng kiến thấy người yêu bị hành hạ.

Cảm hứng chủ đạo của tác phẩm mang âm hưởng ngợi ca tình yêu tự do.

3. Kết bài

Lấy thiên nhiên để so sánh, để giãi bày tâm trạng.

Có lẽ vì đó mà tác phẩm trở thành một báu vật trong truyền thống văn hóa của đồng bào Thái.

Phân tích truyện thơ Lời tiễn dặn

Bài làm mẫu

Truyện thơ là những truyện kể dài bằng thơ, có sự kết hợp hai yếu tố tự sự và trữ tình, phản ánh số phận của người nghèo khổ và khát vọng về tình yêu tự do, hạnh phúc và công lí xã hội. Hai chủ đề thể hiện trong truyện thơ là nỗi xót thương của chàng trai và nỗi đau khổ của cô gái và khát vọng tự do yêu thương và hạnh phúc lứa đôi. Nhân vật chính của truyện thơ là các chàng trai, cô gái, nạn nhân đau khổ của chế độ hôn nhân gả bán. Kết thúc truyện thơ thường bằng cái chết hoặc phải xa nhau vĩnh viễn của đôi bạn tình. Nó phản ánh cuộc sống ngột ngạt của thanh niên nam nữ các dân tộc, tố cáo xã hội, bộc lộ khát vọng tự do yêu đương. Một loại kết thúc khác là đôi bạn tình được chung sống hạnh phúc sau khi trải qua bao nhiêu trắc trở.’’Tiễn dặn người yêu’’thuộc loại kết thúc này.’’Tiễn dặn người yêu’’ là tiếng nói chứa chan tình cảm nhân đạo, khát vọng đòi quyền sống cho con người. Đồng bào Thái rất yêu quý say mê,coi’’Tiễn dặn người yêu’’là niềm tự hào của dân tộc. Họ có câu:’’Hát Tiễn dặn lên, gà ấp phải bỏ ổ, cô gái quên hái rau, anh đi cày quên cày’’để diễn tả sức hấp dẫn của tác phẩm.

Truyện bắt đầu từ khi chàng trai và cô gái còn nằm trong bụng mẹ. Họ cùng ra đời, cùng chơi chung từ thuở bé thơ. Lớn lên, hai người càng quấn quýt với nhau hơn:’’Đôi ta ngồi khuống tận khi gà gáy, đeo mộng về nhà lúc xế vầng trăng’’.Song cha mẹ cô gái chê anh nghèo không nhận rể quyết định gả cô cho một người giàu có hơn khi cô còn trên nương. Cô đau khổ nhưng đành bất lực, còn anh, trước tình cảnh ấy quyết ra đi tìm sự giàu sang. Mấy năm trôi đi, người chồng hết thời hạn’’rể trong’’,rồi đủ công rể trong, cô đành phải về nhà chồng. Lúc này chàng trai mới trở về thì mọi việc đã muộn’’đành nhìn em yêu bước về nhà chồng’’ và đành chỉ biết dặn dò cô hết lời hết lẽ. Tiễn cô về nhà chồng, anh ở lại đó một thời gian, chứng kiến thái độ hắt hủi và những trận đòn roi mà người yêu phải chịu. Anh chăm sóc thuốc thang cho cô khi cô bị đánh đau. Tình cảnh của cô càng éo le và đau khổ khi cô trở nên ngang ngạnh và vụng về, cô bị nhà chồng đuổi về. Vừa về nhà cha mẹ liền bán đứt cô cho một nhà quan. Họ mang cô ra chợ bán, nhưng nghìn lần không đắt. Cô gái ngày nào’’ngón tay thon lá hành, đôi mắt đẹp dài như lá trầu xanh’’ mà nay tiều tụy, chỉ đáng đổi một bó dong. Người đổi được cô may sao là người yêu cũ, nhưng đã có gia đình, nhà cao cửa rộng, không nhận ra cô nữa. Tủi phận, cô mang đàn môi là kỉ vật ngày xưa ra thổi. Nhận ra người yêu cũ, anh tiễn trả vợ về nhà chu đáo, sau đó họ lấy nhau và sống hạnh phúc.

Tâm trạng và tình cảm của chàng trai trên đường tiễn người yêu về nhà chồng. Cô phải về nhà chồng nhưng chưa kịp gặp mặt để giã biệt người yêu. Qua những cử chỉ và hành động:

‘’Quảy gánh qua đồng rộng

Người đẹp anh yêu cất bước theo chồng

Vừa đi vừa ngoảnh lại

Vừa đi vừa ngoái trông’’

Đủ để thấy thái độ bồn chồn, đau khổ và mong ngóng không yên. Từ ngữ chỉ mức độ tăng tiến’’Vừa đi vừa ngoảnh lại. Vừa đi vừa ngoái trông’’ càng thể hiện nỗi đau luôn thường trực, chưa lúc nào nguôi dằn vặt.

‘’Chân bước xa lòng càng đau nhớ

Em tới rừng ớt ngắt lá ớt ngồi chờ

Tới rừng cà ngắt lá cà ngồi đợi

Tới rừng lá ngón ngóng trông

Anh tới nơi em bẻ lá xanh em ngồi’’.

Loading...

Qua những hình ảnh’’ớt, cà,lá ngón’’kết hợp với các động từ’’chờ, đợi, ngóng trông’’,hình thức điệp câu trúc câu, phép liệt kê gợi ra hình ảnh con đường đi xa, trạng thái dùng dằng, ngóng trông chờ đợi của cô.Một nỗi đau khôn nguôi, cay đắng và xót xa. Những hình ảnh’’ớt, cà,lá ngón’’ rất cụ thể, gần gũi với người Thái. Là một hình ảnh ẩn dụ chất chứa những đắng cay trong lòng cô gái. Chàng trai như thấy được cô gái vẫn nuối tiếc, chờ đợi, nuôi hi vọng’’Chân bước xa lòng càng đau nhớ’’.Cô buộc phải lấy người mình không yêu thì làm sao mà tránh khỏi được nỗi buồn đau kia?Điều ấy cũng thể hiện được rằng một quan niệm cổ hủ và lạc hậu’’cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy’’.Đó còn là tâm trạng của chàng trai:

''Người đẹp anh yêu cất bước theo chồng’'

Lời nói thật tha thiết, khẳng định tình yêu chàng trai dành cho cô gái. Những suy nghĩ và cảm xúc. Dặn đôi lời, nhủ đôi câu và kề vóc mảnh, quấn quanh vai ủ lấy hương người.

"Xin hãy cho anh kề vóc mảnh

Quấn quanh vai ủ lấy hương người

Cho mai sau lửa xác đượm hơi

Một lát bên em thay lời tiễn dặn!’’

Người Thái có tục hỏa táng. Khi thiêu xác, họ đốt theo cái áo, cái khăn hoặc mấy sợi tóc của người thân yêu nhất để hơi của người thân khiến họ không cô đơn, xác sẽ cháy đượm, hồn siêu thoát. Chàng trai mượn hương người yêu từ lúc này vì suốt đời anh không còn ai yêu thương hơn để lúc chết, xác nhờ có hương của người yêu mà cháy đượm, chàng trai khẳng định được tình yêu thủy chung của mình.

Sự an ủi, lời động viên người yêu mà xót xa tận gan ruột:

‘’Con nhỏ hãy đưa anh ẵm

Bé xinh hãy đưa anh bồng

Cho anh bế con dòng, đừng ngượng

Nựng con rồng, con phượng, đừng buồn"

‘’Con nhỏ, con phượng, con rồng’’ là chỉ con của cô gái với người khác nhưng được anh yêu quý như con đẻ của mình. Câu thơ có ý nghĩa đề cao dòng giống của đứa trẻ để làm vui lòng mẹ nó.Vậy mà vẫn có sự xót xa đến tận gan ruột. Thời gian luân chuyển’’tháng năm lan nở, nước đỏ cá về’’ đến cả âm thanh’chim tăng ló hót gọi hè’’.Tất cả gắn bó,gần gũi với cuộc sống con người. Bước đi của thời gian còn khẳng định sự chờ đợi của chàng trai tính bằng mùa, bằng vụ và tăng lên tính bằng cả đời người. Chờ đợi chính là tấm lòng thủy chung của chàng trai với cô gái. Trong cảnh ngộ đau đớn ấy, họ vẫn thề nguyền hẹn ước:

‘’Đôi ta yêu nhau, đợi tới tháng Năm lau nở,     

Đợi mùa nước đỏ cá về,     

Đợi chim tăng ló gọi hè.     

Không lấy được nhau mùa hạ, ta sẽ lấy nhau mùa đông,

Không lấy được nhau thời trẻ, ta sẽ lấy nhau khi goá bụa về già.’’

Chàng trai ước hẹn cô gái trong mọi thời gian, tình huống với thái độ bất lực, đành chấp nhận và hi vọng vào tương lai. Thể hiện một tình yêu tha thiết, thủy chung, trong sáng và lành mạnh.

Những thái độ của chàng trai khi chứng kiến tình cảnh đáng thương của cô gái khi bị ngược đãi, hành hạ, đánh đập’’đầu bù,tóc rối. Tình cảnh chung của chế độ hôn nhân cũ(người con gái bị tước mất quyền sống, hạnh phúc).

 ‘’Dậy đi em, dậy đi em ơi !     

Dậy rũ áo kẻo bọ,     

Dậy phủi áo kẻo lấm !   

Đầu bù anh chải cho,    

Tóc rối đưa anh búi hộ !   

Anh chặt tre về đốt gióng đầu,  

Chặt tre dày, anh hun gióng giữa,   

Lam ống thuốc này em uống khỏi đau.’’

Tình yêu của chàng trai không chỉ thể hiện ở lời thề nguyền mà còn qua hành động khi chứng kiến thấy người yêu bị hành hạ. Hành động săn sóc, an ủi, cảm thông, chia sẻ và động viên’’chải đầu, búi tóc, cho uống thuốc’’tất cả ẩn chứa niềm xót xa, đau đớn kết hợp với tự sự và trữ tình mang lại sức biểu cảm lớn, thái độ tình cảm nhân đạo. Sự thông cảm đối với số phận của cô gái cũng như phụ nữ Thái ngày xưa. Hình ảnh“Tơ rối đôi ta cùng gỡ . Tơ vò ta vuốt lại quay guồng” mang ẩn ý dẫu hoàn cảnh khó khăn thì họ vẫn luôn cố gắng vượt qua.

‘’Chết ba năm hình còn treo đó;

Chết thành sông, vục nước uống mát lòng,

Chết thành đất, mọc dây trầu xanh thắm,  

Chết thành bèo, ta trôi nổi ao chung,    

 Chết thành muôi, ta múc xuống cùng bát,  

Chết thành hồn, chung một mái, song song.’’

Tác giả sử dụng biện pháp điệp từ’’chết’’sáu lần, từ’’cùng, chung’’ và cách lặp cấu trúc câu thể hiện khát vọng mãnh liệt gắn với người yêu. Thái độ phản kháng lại hoàn cảnh xã hội và tố cáo xã hội bất công, tàn nhãn không cho họ hạnh phúc. Khát vọng được sống và hạnh phúc:

‘'Đôi ta yêu nhau, tình Lú – Ủa mặn nồng,    

 Lời đã trao thương không lạc mất;

Như bán trâu ngoài chợ,   

Như thu lúa muôn bông.

Lòng ta thương nhau trăm lớp nghìn trùng,   

Bền chắc như vàng, như đá.’’

Câu thơ sử dụng biện pháp lặp cấu trúc câu, điệp từ’’yêu’’.Cách so sánh tình yêu với gỗ cứng, với vàng, đá.Thể hiện khát vọng tự do yêu đương, quyết tâm trước sau như một không gì thay đổi được.’’Như được khắc sâu vào gỗ, tạc vào đá’’.Tất cả mang một ý nghĩa rất nhân văn. Cảm hứng chủ đạo của tác phẩm mang âm hưởng ngợi ca tình yêu tự do, chống lại mọi sự ràng buộc , bày tỏ khát vọng đổi thay số phận người phụ nữ giữa đời thường. Tất cả trở thành nguồn cảm xúc tuôn chảy dào dạt.

Tiễn dặn người yêu có kết cấu độc đáo, tràn đầy kịch tính. Đó là một chuyện trong thơ. Chuyện tình bi thảm được kể lại trong không gian nghệ thuật đa chiều, có nhiều sự kiện trái ngược nhau. Ngôn ngữ kể chuyện đã được gọt giũa trở thành lời thơ, câu thơ đầy sức gợi cảm. Có lẽ vì đó mà tác phẩm trở thành một báu vật trong truyền thống văn hóa của đồng bào Thái.

Đỗ Anh Ngọc

Lớp 10A4 – Trường THPT Chuyên Lê Quý Đôn, Lai Châu

Phân tích truyện thơ Lời tiễn dặn trích Tiễn dặn người yêu (có dàn ý và bài làm chi tiết)
5 (100%) 1 đánh giá