Ngữ văn lớp 9

Phân tích bài thơ Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ

Phân tích bài thơ Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ

Bài làm

Nguyễn Khoa Điềm là một nhà thơ chiến sĩ trưởng thành trong những năm tháng chiến đấu chống Mĩ gian khổ và ác liệt. Trong những ngày mưa bom bão đạn ấy, bài thơ Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ đã ra đời.

Trong những năm tháng kháng chiến ác liệt người ta vẫn thấy ánh lên hình ảnh một người mẹ dân tộc Tà – ôi vừa địu con trên lưng vừa giã gạo để nuôi bộ đội, góp phần sản xuất lương thực cho kháng chiến. Cùng với đó là những mơ ước thật giản đơn, mơ ước sau này sẽ được thấy Bác Hồ, ước mong con mình khôn lớn được sống trong đất nước tự do. Qua đây, tác giả vừa ca ngợi tình yêu con tha thiết vừa ca ngợi tình yêu nước sâu nặng của bà mẹ Tà – ôi.

Phân tích bài thơ Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ

Bài thơ có ba khúc ru, mỗi khúc ru đều mở đầu bằng câu: “Em cu Tai ngủ trên lưng mẹ ơi” và kết thúc là: “Ngủ ngoan a-kay ơi, ngủ ngoan a-kay hỡi/ Mẹ thương a-kay, mẹ thương… /Con mơ cho mẹ…/ Mai sau con lớn…”. Kết cấu tổ chức câu từ như vậy đã làm cho bài thơ chảy theo một mạch cảm xúc rất liền mạch, phù hợp với một lời ru. Đan xen vào đó là hình ảnh người mẹ với công việc vất vả cùng tình cảm, ước vọng đối với đứa con và với quê hương đất nước.

Mở đầu bài thơ là một khúc ca ngọt ngào tha thiết và nó cũng được lặp lại ở những khúc ca sau đó:

Em cu Tai ngủ trên lưng mẹ ơi!

Em ngủ cho ngoan đừng rời lưng mẹ…

Người mẹ dù đang làm việc vất vả nhưng vẫn lo lắng, mong muốn con mình ngủ thật ngoan, thật say. Điều đó cũng đủ thấy tình cảm thắm thiết mà người mẹ dành cho đứa con của mình.

Hai câu thơ sau miêu tả người mẹ trong công việc giã gạo nuôi quân:

Mẹ giã gạo mẹ nuôi bộ dội

Nhịp chày nghiêng giấc ngủ em nghiêng

Cái hay của Nguyễn Khoa Điềm ở đây là một câu thơ tả thực, một câu thơ gợi tả biểu hiện tình cảm gắn bó sâu nặng giữa mẹ và con. Ở đây, tác giả vừa miêu tả công việc nặng nhọc của người mẹ vừa miêu tả giấc ngủ chập chờn của đứa con. Dường như đứa bé cũng đang cảm nhận được sự vất vả của người mẹ, hơi thở em như muốn hòa vào hơi thở mẹ, như muốn san sẻ mọi vất vả với mẹ. Tiếp đến những câu thơ sau, Nguyễn Khoa Điềm đã tạo ra một hình ảnh thơ thật xúc động lòng người:

“Mồ hôi mẹ rơi má em nóng hổi

Vai mẹ gầy nhấp nhô làm gối

Lưng đưa nôi và tim hát thành lời”

Mỗi chúng ta đều hiểu rằng để có thể biến hạt thóc thành hạt gạo trắng ngần là điều không dễ dàng và tác giả đã lựa chọn động tác tiêu biểu của người mẹ để vừa miêu tả công việc nặng nhọc vừa thể hiện tình cảm mà người mẹ dành cho đứa con của mình. Tác giả đã sử dụng rất thành công nghệ thuật so sánh: đôi vai gầy của mẹ làm gối cho con, lưng mẹ là nôi còn nhịp tim hóa thành lời hát yêu thương da diết. Dù là đang ngủ say nhưng em Cu Tai vẫn luôn được ấp ủ trong hơi ấm, tình thương của mẹ. Các hình ảnh thơ vừa thực vừa lãng mạn đan xen nhau khiến cho hình ảnh người mẹ hiện lên thật đẹp, công việc của người mẹ hiện ra cũng thật sống động. Hình ảnh những giọt mồ hôi, đôi vai gầy gò của mẹ khiến người đọc không khỏi xúc động trước sự vất vả của mẹ, vậy mà mẹ vẫn dành tình thương cho đứa con của mình. “Lưng đưa nôi và tim hát thành lời”, nhịp đập của mẹ đã thực sự hòa quyện trong cơ thể đứa con.

Nếu khổ thơ đầu là lời ru của nhà thơ thì khổ thơ thứ hai là tiếng nói tâm tình của người mẹ:

“Ngủ ngoan a-kay ơi, ngủ ngoan a-kay hỡi

Mẹ thương a-kay, mẹ thương bộ đội”

Tình cảm của người mẹ vốn đã thật đẹp nay càng đẹp hơn khi đặt nó hòa cùng với tình yêu bộ đội, tình yêu quê hương, yêu đất nước. Mẹ mong trong giấc ngủ em Cu Tai sẽ mơ đến những hạt gạo trắng ngần để nuôi bộ đội và Cu Tai sẽ lớn thật nhanh để giúp mẹ giã gạo, nuôi bộ đội:

“Con mơ cho mẹ hạt gạo trắng ngần

Loading...

Mai sau con lớn vung chày lún sân…”

Dường như ẩn giấu đằng sau giấc mơ về những hạt gạo trắng ngần đó là niềm mong, sự hi vọng một cuộc sống no đủ, hi vọng chiến tranh sẽ mau chóng kết thúc để người dân không còn chịu khổ, chịu đói.

Hết giã gạo đến tải bắp, hình ảnh người mẹ trên nương thật đẹp và cảm động:

“Em cu Tai ngủ trên lưng mẹ ơi

Em ngủ cho ngoan đừng rời lưng mẹ

Mẹ đang tỉa bắp trên núi Ka-Lưi

Lưng núi thì to mà lưng mẹ nhỏ”

Vẫn là lời ru ngọt ngào, lời vỗ về âu yếm nhưng ở khổ thơ này cảm xúc da diết hơn được thể hiện qua hình ảnh tương phản độc đáo: “lưng núi thì to mà lưng mẹ nhỏ”. Hình ảnh một người phụ nữ nhỏ bé, làm lụng vất vả giữa không gian mênh mông của núi rừng bất ngờ hiện lên trong tâm trí độc giả. Tuy nhiên, dường như người mẹ không hề biết mệt mỏi bởi đứa con là niềm hi vọng, là niềm an ủi, động viên của người mẹ:

“Em ngủ ngoan em đừng làm mẹ mỏi

Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi

Mặt trời của mẹ em nằm trên lưng”

Biện pháp ẩn dụ trong những câu thơ này có nhiều ý nghĩa. Bắp trên nương tươi tốt nhờ ánh nắng mặt trời. Em Cu Tai cũng giống như mặt trời tỏa nắng ấm áp sưởi ấm trái tim người mẹ. Em chính là mặt trời, là nguồn sống của mẹ. Lời ru ở khúc ru này vẫn là tiếng nói tâm tình của người mẹ nhưng đã chứa đựng ước mơ lớn hơn:

“Ngủ ngoan a-kay ơi, ngủ ngoan a-kay hỡi

Mẹ thương a-kay, mẹ thương làng đói

Con mơ cho mẹ hát bắp lên đều

Mai sau con lớn phát mười Ka-lưi…”

Tình yêu thương của người mẹ trở nên bao la, rộng lớn hơn, đó là tình yêu đối với đồng bào, dân tộc mình.

Nếu ở hai đoạn thơ trước, tác giả miêu tả cảnh mẹ địu con trên lưng giã gạo nuôi bộ đội, địu con lên nương tỉa bắp thì ở đoạn thơ này là cảnh mẹ địu con cùng đi đánh giặc:

“Em cu Tai ngủ trên lưng mẹ ơi

Em ngủ cho ngoan, đừng rời lưng mẹ

Mẹ đang chuyển lán, mẹ đi đạp rừng

Thằng Mĩ đuổi ta phải rời con suối

Anh trai cầm súng, chị gái cầm chông

Mẹ địu em đi để giành trận cuối”

Em Cu Tai không chỉ cùng mẹ vượt qua những ngày lao động vất vả mà còn cùng mẹ băng suối, vượt ngàn. Đặc biệt, trong khổ thơ là hình ảnh cả làng cùng nhau ra trận, cùng nhau đồng lòng giữ gìn quê hương đất nước. Nhịp thơ sôi nổi, thôi thúc như một hành khúc lên đường.

Kết thúc bài thơ vẫn là lời hát ru và ước nguyện của mẹ:

“Ngủ ngoan a-kay ơi, ngủ ngoan a-kay hỡi

Mẹ thương a-kay, mẹ thương đất nước

Con mơ cho mẹ được thấy Bác Hồ

Mai sau con lớn làm người Tự do…

Mai sau con lớn vung chày lún sân…,

Mai sau con lớn phát mười Ka-lưi

Mai sau con lớn làm người Tự do…”

Khi giã gạo, mẹ mong con mơ cho mẹ hạt gạo trắng ngần. Khi tỉa bắp trên nương, mẹ mong con mơ cho mẹ hạt bắp lên đều. Khi chiến đấu, mẹ mong con mơ cho mẹ được thấy Bác Hồ trong ngày đất nước sạch bóng quận thù. Chính tình thương, đức hi sinh, lòng vị tha và nhân hậu cao cả của những người mẹ nghèo yêu nước ấy đã góp phần làm nên chiến thắng hôm nay.

Đặt bài thơ vào thời điểm ra đời của nó, năm 1971 – những năm tháng cuộc chiến tranh đang ở giai đoạn ác liệt nhất hình ảnh một bà mẹ với tình thương, đức hi sinh hiện lên đã làm ngời sáng cả trang thơ. Chính vì thế mà cho đến tận ngày nay khúc ru vẫn còn nguyên giá trị của nó.

“Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ” bất chợt khiến người đọc nghĩ đến hình ảnh những bà mẹ Việt Nam anh hùng đã hi sinh thầm lặng cho dân tộc, cho Tổ quốc. Nó nhắc nhở mỗi chúng ta ghi sâu trong lòng tình cảm kính yêu và biết ơn người mẹ hiền của mỗi chúng ta, tự hào về bà mẹ Việt Nam.

Đánh giá bài viết

Từ khóa tìm kiếm:

  • phân tích bài thơ khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ